De film The Death of Stalin: het absurdisme van de terreur van Stalin

Geschreven door Sandra van Bijsterveld

De toon wordt meteen gezet aan het begin van de Britse film The Death of Stalin: we zijn er getuige van hoe één telefoontje (of lijst) van Stalin talloze mensen doodsbang kan maken. Dat heeft soms absurde situaties tot gevolg – en dat is precies de combinatie die de rest van de film karakteriseert. Scènes die bijna hilarisch zijn – als je er tenminste niet bij stilstaat dat deze terreur echt 33 jaar lang mensen tot dit gedrag heeft gedreven.

Death of Stalin
Afbeelding met dank aan September Film

Stalins naasten

Het is moeilijk om één iemand aan te wijzen als dé hoofdpersoon van deze film. Stalin (Adrian McLoughlin) is het in ieder geval niet: hij sterft vrij vroeg in de film (die zich dus in 1953 afspeelt), hoewel zijn invloed tot lang na zijn dood voelbaar blijft.

Death of Stalin
Foto: Nicola Dove met dank aan September Film

De belangrijkste figuren in het plot zijn de mensen die het dichtst bij hem stonden – zijn vertrouwelingen, voor zover je in deze tijd iemand echt kon vertrouwen. Via de links vind je in Wikipedia informatie over wat hun functie precies was:

En dan zijn er nog de kinderen van Stalin: Svetlana (Andrea Riseborough) en Vasili (Rupert Friend).  Een laatste, maar wel doorslaggevende hoofdrol is weggelegd voor de pianiste Maria Judina (Olga Kurylenko).

Mensen of monsters?

Deze personen lijken in sommige gevallen sympathiek of zelfs sullig, maar hebben allemaal bloed aan hun handen. Dat is niet bij iedereen even duidelijk, maar het kan niet anders. Anders waren ze er zelf waarschijnlijk niet meer geweest. Als naasten van Stalin hebben ze per definitie macht over anderen, maar tegelijkertijd vrezen ze voortdurend voor hun eigen leven. De film laat duidelijk zien hoe je positie opeens kon omslaan  van ‘veilig’ naar ‘verdoemd’.

Van verlamd tot slagvaardig

Als Stalin een beroerte krijgt, zijn de meeste mensen om hem heen verlamd van angst. Ze durven er niet eens een dokter bij te halen, of überhaupt te gaan kijken als ze hem horen vallen in zijn kamer. Anderen, zoals Beria, zijn juist erg slagvaardig en gaan meteen aan de slag met het verbranden van belastend materiaal en het strategisch plaatsen van hun eigen pionnen. Het kat-en-muisspel om de macht is al begonnen voordat Stalin zijn laatste adem heeft uitgeblazen.

Death of Stalin
Foto: Nicola Dove met dank aan September Film

Franse boeken, Britse locaties

Behalve op de geschiedenis van de Sovjet-Unie is de film gebaseerd op twee Franse stripboeken: La Mort de Staline – tome 1 – Une histoire vraie soviétique en La Mort de Staline – Tome 2 – Funérailles van Fabien Nury en Thierry Robin. Voor de film is ook een Engelstalige versie van het stripboek gemaakt.  De film is deels opgenomen in Moskou en Kiev, maar ook grotendeels in Londen en Oxfordshire. Alle binnenopnames zijn zelfs in de UK gefilmd en dat verbaasde me, want ik dacht soms echt dat het interieur Russisch was. De datsja van Stalin werd speciaal voor de film gebouwd in de bossen bij Pinewood.

Hoe combineer je humor met terreur?

De combinatie van gruwelijke en absurde situaties loopt als een rode draad voor de film. De filmmakers waren zich ervan bewust dat ze hier voorzichtig mee moesten omgaan. Je kunt van een periode waarin zoveel mensen de dood in zijn gejaagd niet zomaar een klucht maken. Een van de keuzes die daarin is gemaakt, is het achterwege laten van een nep Russisch accent. De acteurs spreken met verschillende Britse en Amerikaanse accenten, waarbij de gedachte was dat de Sovjet-Unie ook erg groot was en dus allerlei verschillende tongvallen omvatte.

Death of Stalin
Foto: Nicola Dove met dank aan September Film

Het is dus geen gekunstelde grappigheid die zorgt voor de humor die de film naast alle gruwelen heeft. De waarheid was gewoon zo bizar. Regelmatig kun je je niet voorstellen dat deze dingen echt zijn gebeurd. Toch zijn veel voorvallen uit de film zo uit de geschiedenisboekjes geplukt.

Dat wij het niet kunnen geloven, is trouwens niet zo gek. Zelfs de mensen die door Stalin op ‘de lijst’ werden gezet, geloofden vaak niet dat Stalin de boosdoener was. Ze gingen ervan uit dat iemand anders (die wel slecht was) verantwoordelijk was voor hun lot. Stalin was 33 jaar lang zo opgehemeld, dat zijn dood als een enorme schok kwam omdat hij bijna als onsterfelijk werd gezien. Ook de enorme rouw die in de film losbarst na zijn dood, was dus echt.

De film The Death of Stalin draait vanaf 3 mei in de Nederland bioscopen en verschijnt in september op dvd. Bekijk hier alvast de trailer:

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.