Jelgava in Letland: van industrie naar recreatie

Geschreven door Sandra van Bijsterveld

Zelfs mijn gids, die toch echt in Letland woont, is verbaasd als we door Jelgava lopen. Tien jaar geleden was dit een grauwe industriestad. Maar nu is Jelgava, het hart van de regio Zemgale, helemaal gericht op recreatie.

Moderne voorzieningen

Daar is en wordt nog steeds hard aan gewerkt. Op Pasta Sala (Posteiland) worden bijvoorbeeld elk jaar een zandsculpturenfestival, ijssculpturenfestival en een ‘melk, brood en honing’-festival georganiseerd. Elk jaar komen er meer bezoekers op af. Verder zijn er speeltuinen, een schaatsbaan en een openluchttheater aangelegd.

Jelgava in Letland

Aan de ene kant van Pasta Sala, het eiland waar vroeger post werd overgeladen van boten naar koetsen of zadeltassen, is een rivierstrand aangelegd. Aan de andere kant leidt de moderne Mītava-brug naar een al net zo nieuw ogende boulevard met twee wandelniveaus: één op straatniveau en één langs de rivier. Zelfs een uitkijkplatform met kunstmatige waterval ontbreekt niet. Waar de brug de boulevard raakt, staat een standbeeld van een student. Het brengt geluk als je het handvat van zijn paraplu aanraakt, maar pas wel op: het kan elk moment gaan ‘regenen’.

Jelgava in Letland

Geschiedenis van Jelgava

Toch verdient ook het verleden van Jelgava de aandacht van de toeristen die de stad tegenwoordig trekt. Veel van het historische centrum werd in 1944 verwoest door bombardementen van de Sovjets, maar het Jelgavapaleis en de toren van de Kerk van de Heilige Drie-eenheid laten nog een beetje zien wat er ooit was.

In 1256 richtten kruisvaarders hier een vesting op. Later werd dit een stenen kasteel met daaromheen een groeiende stad. Jelgava (toen nog Mītava of Mitau) werd echt groot toen de Duitse adel hier de scepter zwaaide en was tussen 1578 en 1795 de hoofdstad van het hertogdom Kurzeme en Zemgale.

Ook de Zweden lieten hun stempel achter. Ze bouwden een vesting op het waterknooppunt vlak bij Jelgava, waar drie rivieren bij elkaar komen. En ze legden wegen aan om hun legers snel te kunnen verplaatsen. Als het nodig was, marcheerden ze zo naar Pruisen – de door de Zweedse koning Karl XII geplaatste mijlpalen zijn nu nog terug te vinden.

Het tekent de geschiedenis van Letland, dat op zo’n strategisch punt ligt, dat er in de geschiedenis voortdurend om werd gevochten.

Jelgava was altijd een belangrijk intellectueel en educatief centrum, terwijl Riga meer een handelscentrum was. Maar in de tijd dat Letland deel uitmaakte van de Sovjet-Unie, werd Jelgava zwaar geïndustrialiseerd. Toen de Sovjets vertrokken, namen ze alle machines uit de fabrieken mee en lieten Jelgava dus achter met veel lege, grauwe gebouwen.

Bezienswaardigheden in Jelgava

En nu is Jelgava dus, mede dankzij de gunstige ligging niet ver van Riga en steun van de Europese Unie, omgetoverd tot een recreatiestad met de volgende bezienswaardigheden:

Kerk van de Heilige Drie-eenheid

De toren die van deze kerk is overgebleven is het oudste bewaard gebleven gebouw in Jelgava. We weten dat hier in 1522 een houten kerkje stond, maar in 1567 besloot hertog Gotthard Kettler dat er een nieuwe Lutherse kerk in Jelgava moest komen voor Duitse kerkgemeenschap. Het werd de eerste bakstenen Lutherse kerk ter wereld en het ontwerp schijnt van een Nederlander te zijn: Joris Joriszn Frese.

De bouw begon in 1574 en in 1688 werd de klokkentoren voltooid, die in 1862 werd verhoogd tot 80,5 meter. Daarmee was de kerk de grootste en indrukwekkendste kerk van Zemgale geworden.

Jelgava in Letland

In de Tweede Wereldoorlog werd Jelgava grotendeels verwoest. Ook de kerk liep veel schade op. In 1954 werd de kerk – inclusief het waardevolle altaar – verder opgeblazen door de Sovjets. Alleen de toren bleef staan, want die werd gebruikt door het Sovjetleger.

Na de val van het communisme is de kerktoren omgebouwd tot een multifunctioneel gebouw. Op de begane grond is de VVV van Jelgava gevestigd. Op de verdiepingen daarboven zijn exposities ingericht over de eerste vier Letse presidenten (die allemaal uit Zemgale kwamen), over de geschiedenis van de kerk en Jelgava, en over klederdracht uit Zemgale en de bijbehorende symbolen die zo belangrijk zijn in Letland. Daarboven zijn een congrescentrum en een restaurant gevestigd.

Jelgava in Letland

Helemaal boven in de toren bevindt zich een uitkijkplatform op 37 meter hoogte. Het piramidevormige glazen dak dat in 2004 op de toren is gezet, maakt de toren nu in totaal 50 meter hoog. Daarmee lijkt de toren weer op de eerste toren van de kerk. Je kunt hier mooi uitkijken over Jelgava, maar er wordt ook kunst tentoongesteld.

Buiten de toren staat aan de ene kant, op de plek waar vroeger het altaar stond, de sculptuur Drie-eenheid van Jānis Aivars Karlovs. Aan de andere kant staat een beeld van Jānis Čakste, de eerste president van de republiek Letland.

Jelgava in Letland

Jelgavapaleis (Jelgavas pils)

Vreemd genoeg lijkt het Jelgavapaleis veel minder aandacht te krijgen dan de kerktoren. Ik moet zelfs vragen of we er even naartoe kunnen lopen, want eigenlijk was dat niet de bedoeling. Het paleis kan wel een likje verf gebruiken. Er wordt ook wel elk jaar iets aan gedaan, maar het te schilderen oppervlak is nu eenmaal enorm, verklaart mijn gids. Dit grootste barokke gebouw in de Baltische staten heeft 669 kamers, 674 ramen, 615 deuren en 25 schoorstenen. Daarnaast is het paleis niet in de eerste plaats in gebruik als museum of toeristische attractie, maar als onderkomen voor de landbouwuniversiteit.

Jelgava in Letland

Wat wel te bezoeken is, is de grafkelder waar in 21 metalen sarcofagen en 9 houten kisten 30 leden van de dynastieën Kettler en Biron (waaruit de hertogen van Kurzeme voortkwamen) hun laatste rustplaats hebben gevonden.

Het huidige paleis is niet het eerste. In 1265 stond op dit eiland tussen de rivieren Lielupe en Driksa een houten kasteel van de Lijflandse Orde. Toen dat in 1345 afbrandde, kwam er een stenen vervanging. Daar zetelde de Kettler-dynastie van hertogen van Kurzeme. Toen hertog Ernst Johann Biron aan de macht kwam, werd het kasteel opgeblazen. In 1738 verrees er een nieuw paleis van de hand van Francesco Bartolomeo Rastrelli, die ook diverse paleizen in en om Sint Petersburg ontwierp. Het paleis had meerdere keren te lijden onder brand. In 1937 werd het herbouwd, in 1944 weer verwoest en in 1961 gereconstrueerd.

Achter het paleis grazen meer dan 50 wilde paarden, die hier zijn uitgezet om het gras laag te houden en daarmee de zeldzame planten en dieren van dit natuurgebied te behouden. Je kunt er met een gids wandelen of fietsen. Het paleis en het natuurgebied zijn ook goed zichtbaar tijdens een rondvaart over de rivier.

Jelgava in Letland

St. Simeon en St. Anna-kerk

Deze orthodoxe kerk herken je aan de blauwe koepels. Helaas heb ik hem zelf alleen maar in het voorbijgaan gezien vanuit de auto, en vanuit de kerktoren. De basis uit 1774 is weer van Rastrelli. Het was de eerste orthodoxe kerk in Zemgale en hij was met één koepel vrij klein. Na een brand in 1883 werd van 1890-1892 nieuwe kerk gebouwd met vijf koepels. De fundering en de altaarwand van de oude kerk werden deels behouden. In de Tweede Wereldoorlog werd de kerk verwoest en pas in 1992-2003 werd hij weer opgebouwd. In de torens hangen negen klokken, waarvan de grootste 830 kilo weegt.

Jelgava in Letland

Proef Jelgava

Om het toerisme in Jelgava nog verder te ontwikkelen, is zelfs een speciaal Jelgava-menu ontwikkeld, bestaand uit:

1. Jelgavas bellini: een mix van mousserende wijn en duindoornsap. Duindoorn is een ingrediënt dat je in Letland regelmatig tegenkomt (net als in Scandinavië).

2. Hercoga bura: het zeil van de hertog
Dit hoofdgerecht is genoemd naar hertog Jakob Kettler van Kurzeme, die de ontwikkeling van deze regio in een stroomversnelling bracht. Hij moderniseerde het hertogdom, richtte fabrieken, scholen en kerken op en liet 135 schepen bouwen voor de grootste handelsvloot op de Baltische zee. Het naar hem genoemde hoofdgerecht bestaat uit gemarineerd en gegrild varkensvlees met gember, appel, vossebessen, gekaramelliseerde zuurkool, gegrilde groente en
duindoorn-sinaasappelsaus.

3. Šarlotes skūpsts: Charlotte’s kus
In 1645 trouwde Jakob Kettler met prinses Louise Charlotte van Brandenburg Pruisen. Ze waren erg gelukkig en kregen samen negen kinderen. Charlotte was een intelligente vrouw en de naamgeefster van dit dessert met twee soorten fruitmousse en bessensaus.

Als je nu nog geen zin hebt in een bezoekje aan Jelgava…

Benieuwd wat ik nog meer heb gezien en gedaan in Letland? Lees dan deze blogpost over bezienswaardigheden in Letland

Ik werd uitgenodigd om Letland te bezoeken voor mijn blog. Meer informatie over samenwerkingen op mijn blog vind je in mijn disclaimer.

2 thoughts on “Jelgava in Letland: van industrie naar recreatie

  1. Yvonne says:

    Wat grappig dat een plaats dan zo’n metamorfose ondergaat. Ik had er nog nooit van gehoord, maar vind de Baltische staten echt leuk sinds we in Tallinn geweest zijn. Letland lijkt me ook de moeite waard, volgens mij kun je jezelf in en om Riga prima een week vermaken!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.