Scandinavische truien: geschiedenis, patronen en moderne varianten

Geschreven door Sandra van Bijsterveld

Het is een van de symbolen van Scandinavië: zo’n dikke gebreide trui met een mooi patroon. Sommige patronen hebben een eeuwenlange geschiedenis – en daar worden dan weer moderne varianten van gemaakt. Ik wilde er wel eens wat meer over weten en dook in de wereld van de Scandinavische truien uit IJsland, Noorwegen en Zweden.

Noorse truien

Een eerste stop op Wikipedia leerde me dat er in Noorwegen tegen het einde van de 15e eeuw al kleding werd gebreid. In de loop der jaren ontstonden verschillende bekende Noorse breipatronen, zoals het sneeuwvlokjespatroon dat je nog steeds heel vaak ziet.

De Selburose (uit het plaatsje Selbu in Sør-Trøndelag)

Natuurlijk is deze vorm van een achthoekinge ster niet in Noorwegen uitgevonden – hij is terug te vinden in allerlei culturen. Toch groeiden deze achthoekige roosjes uit tot het symbool van Noorwegen. Eigenlijk is het een roos met acht blaadjes (åttebladrose). Maar veel mensen zien het als een sneeuwvlok en dat past misschien ook wel beter bij wanten en een warme trui dan een roos

De Noren omarmden de åttebladrose als nationaal symbool en wereldwijd wisten steeds meer mensen deze vorm met Noorwegen te associëren. De Noorse economie spon er garen bij: in de jaren 30 van de 20e eeuw werden in Selbu al 100.000 paar wanten per jaar gemaakt. Tegenwoordig zijn er wel 300 varianten van dit Selbu-patroon gedocumenteerd.

De Setesdal Lusekofte

De lusekofte of Setesdal-trui (Stetesdal-genser) had een soort stipjes (de lusen). Oorspronkelijk waren het zwarte steken op een witte achtergrond, maar later werd ook het Selburose-patroon gebruikt en zag je steeds meer het gebruik van kleuren. Dat waren dan wel meestal de natuurlijke kleuren van schapenwol: zwart, wit, grijs en bruin. Meestal voor mannen.

Let op: tot 1 oktober 2020 kun je in het Noorse Setesdalmuseum een expositie bezoeken van de textielwerken van Annemor Sundbø uit Kristiansand.

Mariusgenser (Marius-trui)

De Marius-genser is gebaseerd op de Setesdal-trui, maar dan zonder de losse steken/stipjes en met felle kleuren, zoals rood, wit en blauw (de kleuren van de Noorse vlag)

Deze Noorse truien hebben vaak een patroon in een horizontale baan over de romp, die ook doorloopt op de mouwen.

Lopapeysa (IJslandse trui)

Waar het patroon van Noorse truien meestal in rechte lijnen op de trui staat, hebben IJslandse truien (ook wel lopaseya van lopa=wol en peysa=trui) een cirkelvormig patroon rondom de nek, dat doorloopt aan de voor- en achterkant. Soms wordt het patroon ook aangebracht bij de boorden van de mouwen en de onderkant van de trui. IJslandse truien werden halverwege de 20e eeuw populair, ook bij toeristen die het land bezochten en nog steeds bezoeken. Ze worden gemaakt van de ongesponnen wol van IJslandse schapen, die natuurlijk heel goed gewapend zijn tegen de kou. Ongesponnen wol houdt meer lucht vast en isoleert daardoor beter. Ook zijn IJslandse truien hierdoor lichter dan Noorse truien. Net als in Noorwegen zijn ook IJslandse truien uitgegroeid tot een nationaal symbool. Kijk voor mooie voorbeelden maar eens op de website van de Handknitting Association of Iceland.

Moderne Scandinavische truien

Tot zo ver de kenmerken en geschiedenis. Maar Scandinavische truien zijn nog steeds springlevend. Hoe veranderlijk mode ook is, zo’n gebreide Scandinavische trui kan nog steeds heel goed – vind ik in ieder geval. En ik ben niet de enige.

De truien van Sarah Lund in The Killing

Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de Deense misdaadserie The Killing/ Forbrydelsen. Die maakte gebreide truien nog populairder – zowel in Denemarken als daarbuiten. Hoofdpersonage Sarah Lund (gespeeld door Sofie Gråbøl) draagt namelijk niet anders. Haar truien (van het merk Gudrun & Gudrun) zijn afkomstig van de Faeröer-eilanden. Ze zijn met de hand gebreid met ongeverfde wol van schapen op de Faeröer. Je leest er alles over op een speciale website over de truien van Sarah Lund.

Scandinavische truien van Fjällräven

Zelf kwam ik bij mijn zoektocht om nu eindelijk eens zo’n gebreide trui met een Scandinavisch patroon erop in mijn bezit te hebben in Zweden terecht. Het Zweedse merk Fjällräven maakt namelijk de Övik Knit Sweater, inclusief ‘stipjes’ en een cirkelvormig patroon om de nek. Die trui hangt dus nu bij mij in de kast en ik word er elke keer weer blij van als ik hem aantrek.

scandinavische trui

Zelf een Scandinavische trui breien

Nou heb ik zelf twee linkerhanden, dus zelf breien was voor mij geen optie. Als jij wel handig bent, heb je misschien ook wel iets aan deze breiboeken met Scandinavische patronen waarmee je zelf een Scandinavische trui kunt breien:

Ook online zijn patronen te vinden – een lezer tipte mij over deze uitgebreide website met Scandinavische breipatronen.

Heb jij al zo’n mooie warme Noorse trui in huis?

Om te bewaren op Pinterest: 

scandinavische trui

1 thought on “Scandinavische truien: geschiedenis, patronen en moderne varianten

  1. Hadewych Van der Werf says:

    Leuk om dit verslagje te lezen. Annemor Sundbø geeft hoogstwaarschijnlijk in december een lezing over haar “schatten” waar ze onlangs het boek :”Koftearven” over publiceerde. De lezing is in het TRC in Leiden.
    Zelf organiseer ik al jaren een Brei en borduur winter reis naar Noorwegen dus voor de liefhebber hou http://www.tammytreasures.nl hiervoor in de gaten!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.