Waar begint Oost-Europa?

Geschreven door Sandra van Bijsterveld

Ik heb me wel wat op de hals gehaald door te gaan bloggen over reizen van Nederland tot Scandinavië en Oost-Europa. Nu loop ik voortdurend tegen de vraag aan waar Oost-Europa nou precies begint. Want daar blijken de meningen behoorlijk over te verschillen.

Atlas waar begint Oost-Europa

Slavische talen

Natuurlijk heb ik daar wel bij stilgestaan toen ik met mijn reisblog begon. Voor mij heeft het met taal te maken. De interesse voor de landen waarover ik schrijf, komt namelijk deels voort uit mijn studie Slavische taal- en letterkunde. Over oost en west gesproken: om me zo breed mogelijk te ontwikkelen, leerde ik tijdens mijn studie expres een Oost-Slavische, een Zuid-Slavische en een West-Slavische taal: Russisch was de hoofdtaal van mijn studie en als keuzevakken koos ik Bulgaars en Tsjechisch. Maar ja, een ‘Reisblog over landen waar Slavische talen worden gesproken’ bekt niet zo lekker. Bovendien zou ik dan landen als Hongarije (Fins-Oegrische taal) en Roemenië (Romaanse taal) uitsluiten.

Oost-Europa en het oostblok

Oost-Europa leek dus een betere keuze voor de omschrijving van mijn blog. En bij navraag bij Nederlanders en Duitsers in mijn omgeving lijkt het ook helemaal niet zo ingewikkeld: het huidige Oost-Europa begint volgens hen waar vroeger het Oostblok begon. Landen als Tsjechië horen daar dus ook bij en worden door sommige West-Europeanen (die er nog nooit geweest zijn) zelfs nog steeds als ‘spannende’ of ‘grauwe’ bestemmingen gezien.

Tsjechië: westelijker dan Wenen

Maar de Tsjechen zijn het hier absoluut niet mee eens. Volgens hen ligt Tsjechië bij lange na niet in Oost-Europa. Sterker nog: Praag ligt westelijker dan Wenen, verzekeren ze me vastberaden. Die vastberadenheid is opvallend: alsof ze per se niet als Oost-Europa gezien willen worden. Zou dat te maken hebben met die (blijkbaar nog steeds nagalmende) negatieve associaties met het Oostblok, waar ze helemaal los van willen komen?

Polen: het midden van Europa

Ik besloot er eens wat vaker naar te vragen en raakte met een collega uit Polen aan de praat over dit onderwerp. Volgens hem is ook Polen absoluut geen Oost-Europa. “Pak de kaart van Europa er maar eens bij,” spoorde hij me aan, “dan zul je zien dat Polen juist precies het midden van Europa is.” Het is niet de eerste keer dat als reactie op mijn ‘Oost-Europa’ de term ‘Midden-Europa’ genoemd wordt.

Maar het zijn wel altijd mensen uit Polen, Tsjechië en andere landen in die strook van Europa zelf die de term Midden-Europa gebruiken. In mijn omgeving lijkt toch vooral te worden gedacht in ‘oost’ en ‘west’, maar niet in ‘midden’. Ik ben dus bang dat veel mensen, als ik zou zeggen dat ik blog over Midden-Europa, niet zouden weten wat ze daaronder zouden moeten verstaan. Laat staan dat ze ernaar zouden googelen.

Hongaren: Oost-Europa is een belediging

Toch laat het me niet los. Op een dag spreek ik een Hongaar die me vertelt: “Zeggen dat Hongarije Oost-Europa is, is hetzelfde als tegen Nederlanders zeggen dat ze eigenlijk Duitsers zijn. Het is een belediging.” Oei, dat is natuurlijk niet mijn bedoeling. Maar zo sterk is het gevoel om niet bij Oost-Europa te willen horen blijkbaar. Daarover raakte ik trouwens na dit heftige begin in een heel prettig gesprek verwikkeld met de desbetreffende Hongaar. Want vriendelijk zijn ze in Hongarije, meer dan in West-Europa, verzekerde hij me.

Slovenië: mediterraan karakter

Datzelfde kreeg ik tijdens een netwerkevenement te horen van een iemand uit Slovenië. “Slovenië hoort niet bij Oost-Europa. Het heeft een typisch mediterrane sfeer met alle bijbehorende gastvrijheid en zon. Het grenst nota bene aan Italië!” Opvallend detail: als voorbeeld van een land dat wèl bij Oost-Europa hoort, noemde deze Sloveense… Tsjechië!

Geografie of imago?

Toen wist ik het zeker. Volgens mij zal er nooit een eenduidig antwoord komen op de vraag waar Oost-Europa begint. Maar ik denk dat dat ook niet is waar het eigenlijk om draait. Ik heb het gevoel dat het vooral gaat om het grauwe imago (en voor de inwoners zelf natuurlijk de historische lading) van Oost-Europa, waar deze bestemmingen zo ver mogelijk vandaan willen blijven.

Wat is belangrijker?

Dus… Is het echt zo belangrijk om West-Europeanen duidelijk te maken dat bovenstaande landen niet in Oost-Europa, maar in Midden-Europa liggen? Of moeten we ze vooral laten ervaren dat het fijne vakantielanden zijn, waar je de lijntjes op de kaart ook trekt? Ik denk dat ik me maar richt op het laatste. De omschrijving van mijn blog laat ik dus toch maar zoals hij is.

Grappig is trouwens dat je er ook flink over kunt discussiëren wat nu wel en niet bij Scandinavië hoort. De Baltische staten willen bijvoorbeeld niet worden gezien als Oost-Europa, maar liever als Noordse landen. Maar daarover binnenkort meer…

9 thoughts on “Waar begint Oost-Europa?

  1. Eddy Smid says:

    Ooit werden de landen Hongarije, Slowakije,
    Tjechië, etc gezien als behorend tot Centraal Europa. Pas na de tweede WO, toen de geallieerden (Engeland, Frankrijk, de VS en de Sovjet Unie) zich over Europa ‘ontfermden’, bleek dat de SovjetUnie een deel van dat Centrale Europa zodanig onder controle had,
    dat die gebieden tijdens de Koude Oorlog automatisch tot het Oostblok zouden gaan behoren en dus het etiket opgeplakt zouden krijgen van Oost-Europa.

  2. Leuke vraag, voor mij zouden Slovenie en Tsjechie niet onder oost-europa vallen beide gewoon west-europa. Daarbij speelt niet alleen ligging een rol maar ook levensstandaard. Polen was misschien 10 jaar geleden ook wel veel meer oost-europa dan nu.

    De 3 baltische staten ook niet want die noem ik dan weer gewoon baltische staten. De Balkan een van mijn favoriete regio’s in Europa noem ik dan weer bij die naam. Blijft weinig oost-europa over zo he, behalve dan bulgarije, roemenie, moldavie, oekraine en wit-rusland.

    • Dat voel ik heel erg met je mee, Tikva. Tsjechië voelt voor mij ook erg westers en dat geldt denk ik ook voor landen als Polen, Slovenië etc. Alleen zijn het dan in mijn geval (taalgek) de Slavische talen die ervoor zorgen dat ik ze toch bij Rusland en Bulgarije vind horen. Voor mij zijn die landen ‘West-Oost-Europa’. Zo kunnen we nog wel even doorgaan 🙂

  3. Jenny - ikreis.net says:

    Ik heb op mijn website landen ingedeeld op ligging. Hoewel ik geen harde termen gebruik, kan je globaal spreken van Europa, Azië, Amerika (noord en zuid!), Afrika en het middenoosten.

    Nu ga ik volgende maand naar Armenië en Georgië en ben ik het even kwijt. Azië of stiekem toch oost Europa? Ik neig naar dat eerste, hoewel de bevolking zal pleiten voor dat laatste.

    • Armenië en Georgië zijn ook lastig in te delen inderdaad. Veel plezier trouwens – erg interessant! Als je werkt met werelddelen, kom je ook weer leuke uitdagingen tegen, zoals Rusland dat een Europees en een Aziatisch deel heeft. Maar ik lees net dat dat voor Georgië ook geldt. Goede reis!

  4. Ximaar says:

    Het zijn politiek beladen termen die veranderen als de politieke werkelijkheid verandert. Een ding is zeker, het Europese deel van Rusland, De Oekraïne en Belarus zijn Oost-Europa. Roemenië en Bulgarije zou ik er ook bij rekenen. Polen, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk zijn Centraal-Europa. Slowakije en Hongarije zijn daarbij grensgevallen: http://nl.wikipedia.org/wiki/Centraal-Europa Nederland Frankrijk t/m Ierland is West-Europa. Spanje t/m Griekenland Zuid-Europa. En vreemdgenoeg hoor je daar nooit Georgië, Azerbajan en Armenië bij. Zijn die Kaukasuislanden dan ook nog Oost-Europa?

    Aan de noordkant is het eenvoudiger. Scandinavië betreft alleen Zweden en Noorwegen, die beide op het Scandinaviessche schiereiland liggen. Idem voor Iberie, waar het allen Spanje en Portugal betreft.

    Je hebt wel Noordse landen (Nordic) waarin Noorwegen, Zweden, Finland, Ijsland, FarOer en Denemarken vallen. Hier zijn de Baltische staten een grensgebied. Vallen die onder de Noordse landen of Oost-Europa.

    Kan allemaal nog veel gekker. In de USA heb je de Mid-West, het gebied rond Chicago. Dat zou ik toch eerder de Mid-East noemen. Het Midden-Oosten ligt helemaal aan de westkant van Azië.

    • Bedankt voor je uitgebreide reactie. Dat van de Baltische staten heb ik me ook al eens afgevraagd. En wat betreft Scandinavië… daar heb ik net ook maar even een post over geplaatst…

  5. Dat is een goede, Rob. Alleen heb je gelijk dat het dan nog niet duidelijk is. En in het toerisme zal de term MOE-landen ook niet zo vaak gebruikt worden, denk ik.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.